उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा खेलवाड गर्ने उत्पादकलाई कडा कारबाही गर्न अधिकारकर्मीको माग
पर्सा पोस्ट, असोज १० गते, वीरगञ्ज ।
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले साइकृपा चिया उद्योगले उत्पादन गरेको एक किलोको साइकृपा गोल्ड चियामा अखाद्य रङ मिसावट भएको पाइएपछि उक्त उत्पादन तत्काल बजारबाट फिर्ता गर्न निर्देशन दिएको छ। विभागले रुपन्देहीस्थित साइकृपा चिया उद्योगले उत्पादन गरेको ब्याच नम्बर ८३. डी. ०५ को चियालाई दूषित खाद्य पदार्थ घोषणा गर्दै बिक्री वितरण रोक्न र बजारमा रहेका उत्पादन फिर्ता बोलाउन निर्देशन दिएको हो।
उद्योगले जुलाई २०२६ मा उत्पादन गरेको उक्त चियामा कृत्रिम रङ मिसाइएको पुष्टि भएपछि विभागले बजारबाट फिर्ता गर्न निर्देशन दिएको हो। खाद्य स्वच्छता बुटवल / खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले साइकृपा चिया उद्योगको एक किलोको उत्पादन दूषित देखिएकाले बजारबाट तत्काल फिर्ता गर्न निर्देशन दिएको छ ।
साइकृपा चिया उद्योग रुपन्देहीले जुलाई २०२६ मा उत्पादन गरेको ब्याच नम्बर ८३. डी. ०५ को साइकृपा गोल्ड चियालाई दूषित खाद्य पदार्थ घोषित गर्दै फिर्ता बोलाएको हो ।
खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर ऐन, २०८१ को दफा ३८ (२) को प्रावधान बमोजिम फिर्ता बोलाउने र उपदफा (४) बमोजिम बिक्री वितरण नगराउन महानिर्देशकले निर्देशन दिन सक्ने व्यवस्था अनुसार महानिर्देशक संजीव कुमार कर्णले निर्देशन दिनु भएको विभागद्वारा जारी विज्ञप्तीमा उल्लेख छ ।
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालय भैरहवाका बरिष्ठ खाद्य अनुसन्धान अधिकृत अनुप हलवाईले चियामा रङ मिसाएको भेटिएकाले उक्त व्याचको चियालाई फिर्ता बोलाउन लगाएको बताउनुभयो । ‘जुलाइमा उत्पादन भएकाले कति उपभोग भैसक्यो होला,’ प्रमुख हलुवाईले भन्नुभयो, ‘बाँकी फिर्ता बोलाउन पत्राचार गरिसकेको कम्पनीले जानकारी दिएको छ, कति फिर्ता भयो भन्नेकुरा कार्यालय खुलेपछि थाह हुन्छ ।’
व्यवासायीले गल्ती गरेर उपभोक्तालाई असर गर्दै जाने कुरालाई नियामक निकायले छुट दिन नहुने अधिकारकर्मीको भनाई छ । ‘कानुनले तोके विपरित, बढी मुनाफा लिने उद्देश्यले उत्पादकले गैर जिम्मेवार काम गरेर उपभोक्ताको स्वास्थ्यमाथि खेलवाड गरेकाले त्यस्ता उत्पादकलाई कडा भन्दा कडा कारवाही हुनुपर्छ,’ उपभोक्ता हित संरक्षण मञ्च नेपालका उपमहासचिव तथा अधिवक्ता श्रृङ्गऋषि काफ्ले भन्नुहुन्छ, ‘यस्तो सूचना आम उपभोक्ताले पाउने गरी दिनुपर्छ, उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा परेको असर अनुसार यस्तो कार्य गर्ने व्यवसायीलाई जिम्मेवार बनाउनुपर्छ ।’
त्रुटीपूर्ण उत्पादनहरु बजारका विभिन्न तहहुँदै ग्रामिण बजारसम्म पुगिसकेका हुनाले विक्रेताहरु इमान्दार नभए आम उपभोक्ताले प्रयोग गरिरहने संभावना भने रहन्छ । यसका लागि स्थानीय बजारका अनुगमन जरुरी छ । गुणस्तर ऐन, २०८१ को दफा ३८ को उपदफा (२) बमोजिम दूषित खाद्य पदार्थ फिर्ता बोलाउन तथा उपदफा (४) बमोजिम बिक्री वितरण रोक्न सक्ने कानुनी व्यवस्थाअनुसार विभागका महानिर्देशक संजीवकुमार कर्णले उक्त निर्देशन जारी गर्नुभएको विभागको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।
खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालय भैरहवाका वरिष्ठ खाद्य अनुसन्धान अधिकृत अनुप हलवाईका अनुसार उक्त चियामा रङ मिसाइएको भेटिएपछि सम्बन्धित ब्याचको उत्पादन बजारबाट फिर्ता बोलाउन लगाइएको हो।
उहाँका अनुसार उक्त चिया जुलाई महिनामै उत्पादन भएकाले हालसम्म ठूलो परिमाणमा उपभोग भइसकेको हुन सक्ने अनुमान छ। बाँकी उत्पादन फिर्ता बोलाउन उद्योगलाई पत्राचार गरिएको र कम्पनीले पनि फिर्ता बोलाउने प्रक्रिया अघि बढाइसकेको जानकारी दिएको छ। बजारबाट कति परिमाणमा चिया फिर्ता भयो भन्ने यकिन विवरण भने कार्यालय खुलेपछि मात्रै प्राप्त हुने उहाँले बताउनुभयो।
यस घटनाले खाद्य वस्तुको गुणस्तर, बजार अनुगमन र उत्पादकको जवाफदेहितामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। विशेषगरी चियाजस्ता दैनिक उपभोग्य वस्तुमा अखाद्य रङ मिसावट भेटिनुले उपभोक्ताको स्वास्थ्य र खाद्य सुरक्षाप्रति चिन्ता बढाएको छ।
उपभोक्ता हित संरक्षण मञ्च नेपालका उपमहासचिव तथा अधिवक्ता श्रृङ्गऋषि काफ्लेले उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा असर पार्ने गरी गैरजिम्मेवार ढंगले खाद्य वस्तु उत्पादन गर्ने उद्योगलाई कानुनअनुसार कडा कारबाही गर्नुपर्ने बताउनुभएको छ।
उहाँले बढी मुनाफा कमाउने उद्देश्यले कानुनविपरीत खाद्य वस्तु उत्पादन गरी उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा खेलवाड गर्ने व्यवसायीलाई नियामक निकायले कुनै पनि अवस्थामा उन्मुक्ति दिन नहुने धारणा व्यक्त गर्नुभयो। यस्ता घटनामा दोषी उत्पादकलाई जिम्मेवार बनाउनुका साथै आम उपभोक्ताले समयमै जानकारी पाउने गरी सार्वजनिक सूचना जारी गर्नुपर्ने उहाँको भनाइ छ।
काफ्लेले भन्नुभयो, “कानुनले तोकेको मापदण्डविपरीत बढी मुनाफा लिने उद्देश्यले उत्पादकले गैरजिम्मेवार काम गरेर उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा खेलवाड गरेका छन्। त्यस्ता उत्पादकलाई कडा कारबाही हुनुपर्छ। उपभोक्ताले समयमै जानकारी पाउने गरी सूचना सार्वजनिक गर्नुपर्छ र उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा परेको असरअनुसार व्यवसायीलाई जिम्मेवार बनाउनुपर्छ।”
यसैबीच, बजारका विभिन्न तह हुँदै ग्रामीण क्षेत्रसम्म पुगिसकेका त्रुटिपूर्ण खाद्य वस्तु फिर्ता गराउने चुनौतीसमेत देखिएको छ। उत्पादकले बजारबाट सामान फिर्ता बोलाउने सूचना जारी गरे पनि सबै विक्रेता र उपभोक्तासम्म उक्त सूचना नपुग्दा दूषित उत्पादनको बिक्री तथा उपभोग जारी रहन सक्ने जोखिम छ।
विशेषगरी ग्रामीण बजारका किराना पसल तथा खुद्रा विक्रेतासम्म सूचना नपुगेमा उपभोक्ताले अनजानमै उक्त चिया खरिद तथा उपभोग गरिरहन सक्ने सम्भावना छ। त्यसैले सम्बन्धित निकायले उत्पादकबाट फिर्ता बोलाउने कामको विवरण मात्र लिने नभई बजारमा रहेका उत्पादनको वास्तविक अवस्था पहिचान गर्न स्थानीय तहसम्म अनुगमन विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
उपभोक्ताको स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको खाद्य सुरक्षाको विषयमा नियामक निकायले नियमित बजार अनुगमन, गुणस्तर परीक्षण र कानुन उल्लङ्घन गर्ने उत्पादकमाथि प्रभावकारी कारबाही गर्नुपर्ने देखिन्छ। साथै, दूषित खाद्य वस्तु बजारबाट पूर्ण रूपमा हटेको सुनिश्चित गर्न विभागले फिर्ता प्रक्रियाको अनुगमन तथा सार्वजनिक जानकारीसमेत उपलब्ध गराउनु आवश्यक छ।
साइकृपा गोल्ड चियाको उक्त ब्याच बजारबाट फिर्ता बोलाउने निर्देशनसँगै अब सम्बन्धित निकायले फिर्ता प्रक्रिया कति प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्छ र उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा खेलवाड गर्ने उत्पादकमाथि कस्तो कारबाही हुन्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण बनेको छ।
