पर्सा पोस्ट , साउन ०९ गते , रक्सौल, पूर्वी चम्पारण । मानिसलाई सामाजिक प्राणी भनिन्छ। उसले आफ्ना विचार, भावना र अनुभवहरू अरूसँग बाँडेर मात्र जीवनको पूर्णताको अनुभूति गर्छ। तर विडम्बना के छ भने, आज सञ्चार र प्रविधिका साधनहरू पहिलेभन्दा धेरै विकसित भइसकेका भए पनि समाजका हरेक वर्गमा एक्लोपनको भावना तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। यो समस्या केवल मानिसहरूमा मात्र सीमित छैन, प्रकृति र समाजबाट टाढिँदै जाँदा सम्पूर्ण जीव–जगत पनि यसको प्रभावबाट अछुतो रहन सकेको छैन।
यी विचारहरू लायन्स क्लब इन्टरनेशनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ ई का जोनल चेयरपर्सन, डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन, भारत विकास परिषद् रक्सौलका सेवा संयोजक, सञ्चार (मिडिया) प्रभारी तथा समाजसेवी बिमल सर्राफ ले प्रेससँग साझा गर्नुभएको हो।
@ एक्लोपनको मुख्य कारण:
आज बढ्दो एक्लोपनको सबैभन्दा ठूलो कारण मानवीय सम्बन्धमा आत्मीयता, अपनत्व र संवादको कमी हो। आधुनिक जीवनको व्यस्तता, तीव्र प्रतिस्पर्धा र व्यक्तिगत सफलताको अन्धाधुन्ध दौडले मानिसहरूलाई भावनात्मक रूपमा एकअर्काबाट टाढा बनाएको छ। मानिसहरू पहिलेभन्दा बढी जोडिएका देखिए पनि उनीहरूबीचको सम्बन्धको गहिराइ भने निरन्तर घट्दै गएको छ।
@ प्रविधि र डिजिटल जीवनको प्रभाव:
मोबाइल फोन, सामाजिक सञ्जाल र इन्टरनेटले संसारलाई नजिक ल्याएको छ। तर यी साधनहरूले प्रत्यक्ष भेटघाट र आत्मीय संवादलाई सीमित बनाइदिएका छन्। आज मानिसहरू घण्टौँसम्म स्क्रिनमा व्यस्त रहन्छन्, तर परिवार र साथीभाइसँग बसेर मनका कुरा गर्ने समय निकाल्न सक्दैनन्। परिणामस्वरूप, आभासी सम्पर्क बढिरहेको छ भने वास्तविक सम्बन्धहरू कमजोर बन्दै गएका छन्।
@ संयुक्त परिवारको विघटन:
एक समय थियो, जब संयुक्त परिवार समाजको सबैभन्दा ठूलो शक्ति मानिन्थ्यो। एउटै परिवारमा धेरै पुस्ता सँगै बस्ने, सुख–दुःख बाँड्ने र प्रत्येक सदस्यले भावनात्मक सुरक्षा तथा अपनत्वको अनुभूति गर्ने वातावरण थियो। तर आज एकल परिवारको बढ्दो प्रवृत्तिले यस सामाजिक संरचनालाई कमजोर बनाएको छ। यसको परिणामस्वरूप वृद्धवृद्धा, युवा र बालबालिका—सबै कुनै न कुनै रूपमा एक्लोपनको अनुभव गरिरहेका छन्।
@ स्वार्थ र भौतिकवाद:
वर्तमान समयमा धन, पद र प्रतिष्ठालाई अत्यधिक महत्व दिइँदै आएको छ। भौतिक उपलब्धिको होडमा मानवीय सम्बन्धको न्यानोपन र संवेदनशीलता ओझेलमा पर्दै गएको छ। जब सम्बन्धहरू केवल स्वार्थ र उपयोगितामा आधारित हुन्छन्, तब तिनमा स्थायित्व र आत्मीयता हराउन थाल्छ, जसका कारण व्यक्ति भित्रभित्रै एक्लो महसुस गर्न थाल्छ।
@ प्रकृतिसँग बढ्दो दूरी:
एक्लोपनको अर्को महत्वपूर्ण कारण प्रकृतिसँग बढ्दो दूरी पनि हो। सहरीकरण, औद्योगिकीकरण र वातावरणीय असन्तुलनका कारण मानिस मात्र होइन, अनेकौँ जीवजन्तुको प्राकृतिक बासस्थान पनि नष्ट हुँदै गइरहेको छ। यसले जीवनको प्राकृतिक सन्तुलन बिगारेर अलगावको भावना झन् बढाएको छ।
@ एक्लोपनका दुष्प्रभाव:
एक्लोपन केवल मानसिक अवस्था मात्र होइन, यसले व्यक्तिको शारीरिक, सामाजिक र भावनात्मक स्वास्थ्यमा समेत गम्भीर असर पार्छ। यसको कारण तनाव, अवसाद, आत्मविश्वासमा कमी, चिडचिडापन, निराशा तथा जीवनप्रति नकारात्मक दृष्टिकोण विकसित हुन सक्छ। लामो समयसम्म रहने एक्लोपनले समाजमा संवेदनहीनता, अविश्वास र सामाजिक दूरीलाई पनि बढावा दिन्छ।
@ समाधान:
एक्लोपनबाट मुक्ति पाउन परिवार, समाज र प्रत्येक व्यक्तिले संयुक्त रूपमा प्रयास गर्न आवश्यक छ। परिवारभित्र आत्मीय संवाद बढाउनुपर्छ, साथीभाइ र आफन्तसँग समय बिताउने बानी बसाल्नुपर्छ, सामाजिक तथा सामुदायिक गतिविधिमा सक्रिय सहभागिता जनाउनुपर्छ र प्रकृतिसँग नजिक रहने संस्कार विकास गर्नुपर्छ। साथै, डिजिटल जीवन र वास्तविक जीवनबीच सन्तुलन कायम गर्नु पनि अत्यन्त आवश्यक छ।
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा भनेको एकअर्काको भावना बुझ्ने, सुन्ने र सम्बन्धलाई समय दिने हो। साँचो अपनत्व नै एक्लोपनको सबैभन्दा प्रभावकारी औषधि हो।
@ निष्कर्ष:
आजको समयमा बढ्दो एक्लोपनको मूल कारण घट्दो आत्मीयता, संवादहीनता, अत्यधिक व्यक्तिवाद र भौतिकवादी सोच हो। प्रविधिको विकासले जीवनलाई सहज र सुविधाजनक त बनाएको छ, तर यसले मानवीय संवेदना र भावनात्मक निकटताको स्थान लिन सक्दैन। यदि हामीले स्वस्थ, संवेदनशील र सन्तुलित समाज निर्माण गर्न चाहन्छौँ भने सम्बन्धको न्यानोपन, पारस्परिक सहयोग, प्रेम, विश्वास र मानवीय मूल्यलाई पुनः जीवनको आधार बनाउनुपर्छ। यही नै बढ्दो एक्लोपनको स्थायी र प्रभावकारी समाधान हो।
