अजित कुमार भुजेल, वीरगंज । पछिल्ला केही वर्षयता बिरगंज नगर क्षेत्रमा रहेका अधिकांश चापाकलहरू पानीविहीन बन्दै गएका छन्। विशेषतः पछिल्लो दुई वर्षमा केही वडाहरूमा डिप बोरिङ जडान भएपछि केही हदसम्म राहत महसुस भए पनि अधिकांश वडाहरूमा अझै पनि पानीको चरम अभाव कायमै छ। यस्तो अवस्थामा दीर्घकालीन समाधानको खोजी गर्दै ‘डिप बोरिङको विकल्प खोजौं’ भन्ने आवाज तीव्र हुँदै गएको छ।
•संकटको मूल कारण: भूमिगत जलस्तरको गिरावट =
जल विज्ञहरू तथा सचेत नगरवासीहरूका अनुसार हामीले दैनिक उपभोग गर्दै आएको पानीको स्रोत भूमिगत जल हो। तर, संरक्षण र सञ्चयप्रति ध्यान नदिइएकोले भूमिगत जलको मात्रा लगातार घट्दै गएको छ। उनीहरू भन्छन्, “आज चापाकल सुक्यो, भोलि डिप बोरिङ पनि सुक्नेछ। त्यसपछि के गर्ने?”
• स्थायी समाधान के हो? =
पानीको दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि केवल डिप बोरिङमा भर पर्नु समाधान होइन। बरु नदी, नाला, पोखरी र सार्वजनिक जलस्रोतहरूको संरक्षण, नियमित सरसफाई, र वृक्षारोपण जस्ता उपायहरूलाई व्यवहारमा उतार्न आवश्यक छ। यी उपायहरूले वर्षा ऋतुमा पानीलाई भूमिगत तहसम्म पुर्याउन मद्दत गर्छन् र जलस्तर पुनःस्थापना गर्न सहयोगी हुन्छन्।
• नालासफाइमा महानगरको पहल =
यही सन्दर्भमा, पछिल्ला चार महिनादेखि वीरगंज महानगरपालिकाको नेतृत्वमा नालाहरूको सफाइ अभियान तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ। हालसम्म तीनवटा विशाल नालाहरू (१० फिट गहिरा र ४० फिट चौडा) सफा गरिएका छन्, जसबाट करिब ६ हजार ट्र्याक्टर माटो र फोहोर हटाइएको छ।
शहरी नाला व्यवस्थापनमा यस्तो किसिमको अभियान जल जमाव न्यूनीकरण मात्र होइन, भूमिगत जल पुनःभरणका लागि समेत अति महत्वपूर्ण मानिन्छ। यसले वर्षा हुँदा नालीबाट बग्ने पानीलाई धरातलीय जलाशयमा प्रवेश गराउन सहज बनाउँछ।
•अबको आवश्यकता: नागरिक सहभागिता र चेतना =
विज्ञहरूका अनुसार, जलस्रोत संरक्षणको सफलताको मूल कुन्जी भनेको नागरिक जागरुकता र सहभागिता हो। नियमित सरसफाइ, सार्वजनिक पोखरीहरूको संरक्षण, सामुदायिक वृक्षारोपण अभियान तथा वर्षा पानीको पुनःसञ्चयनका उपायहरूमा नगरवासीहरूको सक्रियता अत्यावश्यक छ।
यदि यी उपायहरूमा सबैले आ–आफ्नो भूमिका निर्वाह गरेमा, भविष्यमा डिप बोरिङको आवश्यकता नै नरहने स्थिति सिर्जना गर्न सकिन्छ। बिरगंजको पानी संकटको दीर्घकालीन समाधान पनि यही मार्गबाट सम्भव देखिन्छ।
• विशेष अपील:=
“जागौं नगरवासी, जागौं! डिप बोरिङको विकल्पमा सोचौं, पोखरी–नाला संरक्षण र वृक्षारोपणमा सक्रिय बनौं।”
